Hangi hastada hangi iğnenin kullanılacağı, tamamen tümörün karakterine, hastanın akciğer rezervine ve onkoloji ekibinin ihtiyaç duyduğu doku miktarına göre belirlenir.
[ AKCİĞER LEZYONU ]
|
+—————–+—————–+
| |
[ Tru-cut (Core) Seçimi ] [ İİAB (FNA) Seçimi ]
– Moleküler haritalama şart – Sadece tümör/hücre tipi tespiti
– Plevraya yakın/büyük lezyon – Derin yerleşimli / küçük lezyon
– Şiddetli KOAH/Amfizem yok – Yüksek pnömotoraks riski (KOAH+)
– Nekrotik bileşen az – Amfizemli hatlar geçilecekse
1. Tru-cut (Kesici/Doku) Biyopsisi
Tru-cut biyopsi, özel bir otomatik mekanizmayla akciğer lezyonundan silindirik, bütünlüğü bozulmamış küçük bir doku parçası (core) koparma işlemidir.
🌟 Avantajları
- Moleküler ve Genetik Analiz: Akciğer kanserlerinde hedefe yönelik (akıllı) ilaç tedavileri için gereken EGFR, ALK, ROS1, PD-L1 gibi biyobelirteçler ve genetik mutasyon analizleri ancak Tru-cut ile alınan doku örneklerinde sağlıklı çalışabilir.
- Mimari Yapının Korunması: Hücrelerin birbiriyle olan yapısal ilişkisi bozulmadığı için patolog, tümörün alt tiplerini ve invazyon (yayılım) durumunu çok daha net mikroskop altında görebilir.
- Yanlış Negatiflik Oranının Düşüklüğü: Elde edilen materyal fazla olduğundan tanısal başarı oranı %90’ın üzerindedir.
⚠️ Riskleri ve Dezavantajları
- Komplikasyon Oranı: İğne çapı daha kalın olduğu için akciğer sönmesi (pnömotoraks) ve akciğer içi kanama (hemoptizi) riski İİAB’ye kıyasla daha yüksektir.
- Maliyet ve Donanım: Otomatik biyopsi tabancaları ve koaksiyel sistemler gerektirdiği için daha maliyetlidir.
2. İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (İİAB)
İİAB, genellikle 22G veya daha ince iğnelerle lezyonun içine girilerek negatif basınçla (vakumlayarak) hücresel sıvı ve hücre kümelerinin çekilmesi (aspirasyon) işlemidir.
🌟 Avantajları
- Yüksek Güvenlik Profili: İğne çapı çok ince olduğu için akciğer dokusuna minimum zarar verir. Özellikle KOAH, ileri derece amfizem veya solunum yetmezliği olan riskli hastalarda ilk tercihtir.
- Derin ve Küçük Lezyonlar: Kalbe, büyük damarlara veya mediastene çok yakın, milimetrik lezyonlara Tru-cut iğnesiyle girmek riskliyken, İİAB iğnesiyle daha güvenli manevra yapılabilir.
- Hızlı Hücresel Tanı: İşlem sırasında odada bir sitolog varsa (ROSE – Rapid On-Site Evaluation), saniyeler içinde “yeterli hücre alındı mı, lezyon iyi huylu mu kötü huylu mu” sorusuna yanıt bulunabilir.
⚠️ Riskleri ve Dezavantajları
- Yetersiz Materyal Riski: Sadece hücre söküldüğü için doku mimarisi izlenemez. En büyük handikapı, genetik mutasyon analizleri için genellikle yeterli DNA/materyal sağlayamamasıdır.
- Nekroz Yanılgısı: Eğer lezyonun merkezindeki ölü dokuya (nekroz) denk gelinirse, sadece hücresel döküntü gelir ve tanı koyulamaz; işlem tekrarı gerekir.
Seçimde Rol Oynayan Temel Kriterler
Girişimsel radyoloji masasında kararı verirken şu 4 parametre yan yana getirilir:
| Kriter | Tru-cut (Core) Tercihi | İİAB (FNA) Tercihi |
|---|---|---|
| Onkolojik Beklenti | Akıllı ilaç/Genetik haritalama planlanıyorsa (Şart) | Sadece metastaz teyidi veya hücre tipi yeterliyse |
| Lezyon Boyutu ve Yeri | >2 cm, plevraya (akciğer zarına) yakın lezyonlar | <1.5 cm, derin yerleşimli, damara komşu lezyonlar |
| Hasta Rezervi | Solunum fonksiyonları iyi, amfizemi olmayan hastalar | Ağır KOAH, büllü akciğer, tek akciğerli hastalar |
| Koaksiyel Giriş İmkanı | Koaksiyel kılıf içinden güvenle birden fazla parça alınabilir | Genellikle tek geçişli veya sitolog eşliğinde tekrarlayan girişler |
Doç. Dr. S. Hilmi Aksoy’un Klinik Pratiği:
Girişimsel radyolojide mottomuz ‘hastaya göre terzilik’ yapmaktır. Eğer karşımızda evre-4 bir akciğer adenokanser şüphesi varsa, İİAB ile vakit kaybetmeyiz. Çünkü onkolog bizden akıllı ilaç seçimi için bol miktarda doku isteyecektir. Bu durumda kalın koaksiyel iğne kullanarak tek plevra deliğinden girer, 3-4 adet kaliteli Tru-cut doku örneği alırız. Ancak hasta ileri derecede amfizemliyse ve plevrayı Tru-cut ile deldiğimiz an akciğeri tamamen sönecekse, hastayı korumak adına İİAB tercih eder, gerekirse sitolog eşliğinde (ROSE) hücrelerin yeterliliğini masada kontrol ederek işlemi en güvenli şekilde sonlandırırız.
