Bel ve boyun ağrısı denildiğinde akla ilk olarak bel fıtığı gelse de, kronik omurga ağrılarının yaklaşık %30 ila %40’ının arkasındaki gizli suçlu faset eklemlerdir. Yaşlanma, kireçlenme (osteoartrit) veya duruş bozukluklarına bağlı olarak yıpranan bu eklemler, hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürür.
Neyse ki, gelişen Girişimsel Radyoloji yöntemleri sayesinde bu inatçı ağrılardan kurtulmak için omurgaya platin veya vida takılan ağır ameliyatlara gerek yoktur. Faset Eklem Enjeksiyonu ve Faset Termal Ablasyonu (Radyofrekans) sayesinde, ameliyatsız ve sadece bir iğne deliğinden girilerek ağrı kaynağında kalıcı olarak susturulabilmektedir.
1. Faset Eklem Nedir ve Neden Ağrı Yapar?
Faset eklemler, omurga kemiklerimizi (omurları) arkadan birbirine bağlayan, omurganın esnek bir şekilde sağa sola dönmesini ve öne arkaya eğilmesini sağlayan küçük, hareketli eklemlerdir. Tıpkı diz veya kalça eklemi gibi faset eklemlerin de üzeri kıkırdakla kaplıdır ve içinde eklem sıvısı bulunur.
Faset Sendromu Belirtileri Nelerdir?
- Sabah Tutukluğu: Sabahları yataktan kalkarken belde veya boyunda şiddetli bir sertlik ve ağrı hissi olur. Hasta hareket ettikçe bel biraz açılır.
- Geriye Eğilirken Artan Ağrı: Bel fıtığı ağrısı öne eğilirken artarken, faset eklem ağrısı geriye doğru esnerken, ayağa dikilirken veya sağa sola dönerken şiddetlenir.
- Yansıyan Ağrı: Beldeki kireçlenme kalçaya ve uyluk arkasına yayılabilir (genellikle dizin altına inmez, bu yönüyle fıtıktan ayrılır). Boyundaki kireçlenme ise omuzlara ve kürek kemiklerinin arasına vurur.
2. 1. Aşama: Faset Eklem Enjeksiyonu (Tanısal ve Tedavi Edici Blokaj)
Faset eklemlerden kaynaklanan ağrıların tedavisinde Girişimsel Radyolojinin ilk adımı hedef odaklı enjeksiyonlardır. Bu işlem hem ağrının kesin kaynağını bulmak (tanı) hem de hastayı rahatlatmak (tedavi) amacıyla yapılır.
İşlem Nasıl Uygulanır?
- Canlı Görüntüleme Kılavuzluğu: Hasta anjiyo veya tomografi masasına yatırılır. “Körlemesine” hiçbir enjeksiyon yapılmaz; yüksek çözünürlüklü canlı röntgen (Skopi) veya Ultrason cihazı ile faset eklemler net olarak ekranda görüntülenir.
- Nokta Atışı Müdahale: İnce özel iğnelerle, kireçlenmiş olan faset eklemin tam içine veya bu eklemin ağrı duyusunu beyne taşıyan “Medial Dal” (Mikro Sinir Ucu) adı verilen sinir hatlarının üzerine milimetrik hassasiyetle girilir.
- İlaç İçeriği: Bölgeye lokal anestezik (ağrı kesici/uyuşturucu) ve lokal etkili anti-enflamatuar (ödem giderici) ilaç karışımı enjekte edilir.
Sinire ve Ekleme Faydası Nedir?
Lokal anestezik madde, eklemdeki ağrı sinyalini anında keser. Anti-enflamatuar ilaç ise kireçlenmeye bağlı eklem içinde ve çevresinde gelişen kronik yangıyı, ödemi ve iltihabı bir sünger gibi emerek kurutur. Eğer enjeksiyondan hemen sonra hastanın ağrısı büyük oranda geçiyorsa, “Ağrının faset eklemden kaynaklandığı” kesin olarak kanıtlanmış olur.
3. 2. Aşama: Faset Eklem Termal Ablasyonu (Radyofrekans ile Kalıcı Çözüm)
Faset enjeksiyonu ile ağrı kaynağı net olarak saptanan ancak bir süre sonra ağrıları tekrarlayan hastalarda, uzun süreli ve kalıcı şifa sağlamak amacıyla Termal Ablasyon (Radyofrekans) yöntemi uygulanır.
İşlem Nasıl Uygulanır ve Nasıl Çalışır?
- Canlı görüntüleme altında, faset eklemin ağrısını taşıyan o mikro sinir uçlarının (medial dal) üzerine özel radyofrekans iğneleri yerleştirilir.
- İğnenin ucundan gönderilen yüksek teknolojik dalgalar ile o bölgede kontrollü bir ısı (yaklaşık 80°C) oluşturulur. Bu ısı enerjisi, ağrı sinyalini beyne iletmekle görevli olan mikro sinir ucunu bloke eder (termal ablasyon).
Felç Riski Var mıdır? Motor Sinirler Etkilenir mi?
Hastalarımızın en çok çekindiği soru budur. Faset termal ablasyonunda hedef alınan sinirler, bacaklarımızı veya kollarımızı hareket ettiren ana motor sinirler değildir. Bu sinirler sadece ve sadece o küçük eklemin ağrısını taşıyan duyu sinirleridir. Dolayısıyla işlem sırasında bacaklarda bir güç kaybı, felç riski veya uyuşukluk kesinlikle söz konusu olamaz. Omurganın doğal anatomisi ve hareket kabiliyeti tamamen korunur; sadece “ağrı” sinyali susturulur.
4. Süreç ve Uygulama Detayları
1.1. İğnelerin Milimetrik Yerleştirilmesi:Canlı Görüntüleme kılavuzluğu.
Hasta steril şartlarda yüzüstü yatırılır. Bel veya boyun bölgesi lokal anestezi ile uyuşturulduktan sonra, tomografi veya skopi cihazı rehberliğinde özel radyofrekans iğneleri tam hedef sinir noktalarına yerleştirilir.
2.2. Duyu ve Motor Motor Testleri (Sensory/Motor Stimulation):Güvenlik Protokolü.
Enerji verilmeden önce cihaz üzerinden mikro uyarılar gönderilir. Hastaya “Belinde hafif bir baskı hissediyor musun?” (Doğru yer teyidi) ve bacağında/kolunda herhangi bir atma olup olmadığı (Ana motor sinirden uzak olunduğunun teyidi) sorularak %100 güvenlik sağlanır.
3.3. Kontrollü Isı ile Sinir Blokajı:Termal Ablasyon.
Güvenlik testleri başarıyla tamamlandıktan sonra, iğne ucundaki mikro anten vasıtasıyla hedef duyu sinirine 60-90 saniye boyunca kontrollü ısı enerjisi uygulanır ve ağrı iletimi kalıcı olarak durdurulur.
4.4. İğnelerin Çıkarılması ve Aynı Gün Taburculuk:Hızlı İyileşme.
İşlem tamamlanınca iğneler çekilir. Dikiş veya kesi yoktur, sadece küçük bir bant takılır. Hasta dinlenme odasında yarım saat misafir edildikten sonra yürüyerek evine uğurlanır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Faset tedavileri fıtık ağrısına da iyi gelir mi?
Hayır. Faset tedavileri doğrudan omurganın arkasındaki kireçlenmiş eklemleri hedefler. Eğer bacağınıza vuran, fıtık kaynaklı bir sinir kökü ağrınız (siyatik) varsa, uygulanması gereken tedavi “Epidural Steroid Enjeksiyonu” veya disk içi (ozon/mikrodalga) yöntemlerdir. Ancak birçok hastada hem fıtık hem kireçlenme bir arada bulunur; bu durumda iki tedavi aynı seansta kombine edilebilir.
Bu işlem omurga kireçlenmesini tamamen ortadan kaldırır mı?
Termal ablasyon işlemi kireçlenmiş kemik yapısını ortadan kaldırmaz (zaten bunu açık ameliyatlar da yapamaz). Ancak bu kireçlenmenin yarattığı, hastayı hareket edemez hale getiren o şiddetli kronik ağrıyı ortadan kaldırır. Ağrısı geçen hasta bel kaslarını güçlendirebilir, yürüyüş yapabilir ve eklemin daha fazla yıpranmasını engelleyecek aktif bir yaşama dönebilir.
Girişimsel Radyoloji Klinik Yaklaşımı
Kliniğimize başvuran, özellikle sabahları yataktan bir ‘kütük’ gibi kalktığını, belini esnetemediğini söyleyen yaşlı veya orta yaşlı hastalarımızda ilk şüphelendiğimiz yer faset eklemlerdir. Bu hastalar yıllarca fıtık tedavisi görmüş ancak eklem kireçlenmesi gözden kaçtığı için şifa bulamamış olabiliyor. Girişimsel Radyoloji olarak bizim felsefemiz, ağrının kaynağını bir dedektif gibi nokta atışı testlerle saptamaktır. Gelişmiş skopi ekranında o mikro sinirleri görüp, radyofrekans enerjisiyle ağrı iletimini askıya aldığımızda, hastalarımızın yüzündeki o rahatlama ifadesi bizim en büyük motivasyonumuz. Omurganın o hassas, esnek mimarisine hiç dokunmadan, vidalarla belinizi sabitlemeden sadece bir iğne ucu zarafetiyle kronik ağrılarınızdan kurtulmanız mümkündür.
