Port kateter (Kemoport) süreci, hastalarımız ve hasta yakınlarımız için ilk başta endişe verici görünebilir. Ancak işlem ve kullanımı hakkında doğru bilgilere sahip olmak bu süreci son derece konforlu atlatmanızı sağlar.
Port Kateter Hakkında En Sık Sorulan 10 Soru ve Yanıtı
1. Port takılırken canım acıyacak mı? İşlem genel anesteziyle mi yapılıyor?
Cevap: Hayır, işlem için tamamen uyutulmanıza (genel anesteziye) gerek yoktur. Girişimsel radyoloji ünitesinde, portun yerleştirileceği göğüs bölgesi ve damara girilecek boyun bölgesi lokal anestezi (bölgesel uyuşturma) ile tamamen hissizleştirilir. Ayrıca sizi rahatlatmak için damardan hafif bir sakinleştirici (sedasyon) verilir. İşlem sırasında sadece hafif bir dokunma ve baskı hissedersiniz, acı duymazsınız.
2. Dışarıdan bakıldığında port kateter dışarıdan belli olur mu?
Cevap: Port sistemi tamamen cilt altına yerleştirilir; vücudunuzun dışında sarkan hiçbir tüp, kablo veya açık uç kalmaz. Kesi yeri iyileştikten sonra köprücük kemiğinizin 2-3 cm altında, cildin altında madeni para büyüklüğünde hafif bir kabarıklık görünür. Dışarıdan bakıldığında kıyafetlerinizin altından kesinlikle belli olmaz.
3. Port takıldıktan sonra ne zaman banyo yapabilirim, denize veya havuza girebilir miyim?
Cevap: İşlemden sonraki ilk 3 gün (72 saat) yara yerinin kuru kalması gerekir, bu süreçte banyo yapılmamalıdır. 3. günden sonra yara yeri tamamen kapandıysa duş alabilirsiniz. İşlemden yaklaşık 10-14 gün sonra, cilt kesisinin tamamen iyileşmesiyle birlikte rahatça denize/havuza girebilir, küvette yıkanabilirsiniz. Dışarıda açık bir yara olmadığı için su sızma riski yoktur.
4. Port varken Emar (MR) veya Tomografi (BT) çektirebilir miyim? Havaalanındaki güvenlik kapılarından geçebilir miyim?
Cevap: Evet, çektirebilirsiniz. Günümüzde kullanılan modern portlar (titanyum veya özel plastik/polimer malzemeler) MR ve BT ile tamamen uyumludur. Havalimanı veya AVM güvenliklerindeki metal dedektörleri genellikle portu algılamaz ve ötmez. Yine de her ihtimale karşı işlem sonrası size verilen “Port Kimlik Kartı”nı cüzdanınızda taşımanız ve görevlilere göstermeniz kolaylık sağlar.
5. Port takıldıktan sonra üzerime yatabilir miyim? Günlük aktivitelerim kısıtlanır mı?
Cevap: İlk birkaç gün yara yerindeki hassasiyet nedeniyle o tarafa yatmanız zor olabilir. Ancak yara iyileştikten sonra portun üzerine yatmanızda, yüzüstü uyumanızda hiçbir sakınca yoktur; port cilt altında ezilmez veya patlamaz. Günlük hayatınızda araba kullanabilir, yürüyüş yapabilir, ev işlerinizi rahatça sürdürebilirsiniz. Sadece portun olduğu taraftaki kolla çok ağır dambıllarla spor yapmaktan veya tenis/golf gibi göğüs kasını aşırı zorlayan ağır sporlardan kaçınmalısınız.
6. Kemoterapi almadığım zamanlarda da porta bakım yapılması gerekir mi?
Cevap: Evet, en kritik kurallardan biri budur. Eğer tedaviniz bittiyse veya tedaviler arasında uzun boşluklar varsa, portun içindeki kanın pıhtılaşıp kateteri tıkamaması için en geç 4 haftada bir (ayda bir kez) hastaneye giderek portu serumla yıkatmalı ve heparin adı verilen phtı önleyici ilaçla kilikletmelisiniz.
7. Port iğnesi (Huber İğnesi) her seferinde yeniden mi takılıyor, ne kadar süre kalabilir?
Cevap: Eğer günübirlik bir kemoterapi alıyorsanız, o gün iğne takılır, tedaviniz bitince hemşireniz portu yıkayıp iğneyi çıkarır ve eve iğnesiz dönersiniz. Ancak hastanede birkaç gün yatacaksanız veya eve 48 saatlik sürekli infüzyon pompalı bir tedaviyle gönderiliyorsanız, port iğnesi yerinde kalabilir. Tek bir port iğnesi, steril kalması şartıyla maksimum 7 gün ciltte takılı kalabilir.
8. Port kateterin tıkanması ne anlama gelir, tıkanırsa ne yapılır?
Cevap: Portun düzenli yıkanmaması durumunda kateterin ucunda küçük bir kan pıhtısı oluşabilir. Bu durumda porttan kan geri gelmez veya ilaç rahat ilerlemez. Portun tıkandığı fark edilirse, Girişimsel Radyoloji odasında pıhtı çözücü özel solüsyonlar (trombolitikler) kateter içine verilerek portlar genellikle %90’ın üzerinde bir başarıyla ameliyatsız olarak geri açılır.
9. Port bölgesi enfeksiyon kaparsa ne olur? Belirtileri nelerdir?
Cevap: Portun yerleştirildiği yerde kızarıklık, şişlik, dokunmakla aşırı ağrı, akıntı veya port kullanıldıktan birkaç saat sonra evde titreme ile yükselen ateş enfeksiyon belirtisidir. Hafif enfeksiyonlar antibiyotikle çözülebilir ancak portun içine yerleşen ağır enfeksiyonlarda hastanın güvenliği için portun tamamen çıkarılması ve enfeksiyon geçtikten sonra gerekirse diğer tarafa yeni bir port takılması gerekir.
10. Port ne zaman ve nasıl çıkarılır?
Cevap: Onkoloji hekiminiz tedavinizin tamamen bittiğine ve artık uzun süre damar yolu ihtiyacınız olmayacağına karar verdiğinde port çıkarılabilir. Çıkarılma işlemi de tıpkı takılması gibidir: Girişimsel radyolojide, lokal anestezi altında, eski küçük izin üzerinden girilerek yaklaşık 10 dakikalık ağrısız bir işlemle hazne tamamen çıkarılır.
Doç. Dr. S. Hilmi Aksoy’un Klinik Notu
Kliniğimizde port kateter yerleştirdiğimiz hastaların en büyük pişmanlığı genellikle şu olur: ‘Keşke kollarımın damarları bu kadar yıpranmadan, tedavinin en başında bu sistemi taktırsaydım.’ Port kateter, kanser tedavisinde bir mağlubiyet değil, aksine konforlu ve güvenli bir yolculuk için aldığınız harika bir tedbirdir. Aklınıza takılan her türlü soruda kulaktan dolma bilgiler yerine her zaman bizimle iletişime geçebilirsiniz. Doğru teknikle takılmış ve ayda bir bakımı yapılmış bir port, bu süreçteki en sorunsuz yardımcınız olacaktır.
