Akciğerde Sıvı Birikmesine Kesin Çözüm: Kimyasal Plörodez

Akciğerlerimizin etrafında iki katmandan oluşan ince bir zar (plevra) bulunur. Bu iki zar arasında normalde akciğerin nefes alırken rahatça kaymasını sağlayan birkaç damla sıvı vardır. Ancak bazı hastalıklarda (özellikle onkolojik süreçlerde veya kronik hastalıklarda) bu aralıkta litrelerce sıvı birikir ve akciğeri sıkıştırarak şiddetli nefes darlığına yol açar.

Kimyasal plörodez, bu iki zar arasındaki boşluğu tamamen ortadan kaldırmak ve zarları birbirine “yapıştırmak” amacıyla yapılan tıbbi bir işlemdir. Boşluk ortadan kalktığı için, vücudun orada tekrar sıvı biriktirebileceği bir alan kalmaz.

Kimyasal Plörodez Nasıl Çalışır? (Etki Mekanizması)

İşlemin mantığı, plevral boşluğa zarları tahriş edecek kimyasal bir ajanın verilmesine dayanır:

1. Göğüs tüpü veya kalıcı plevral kateter aracılığıyla zarlar arasındaki sıvı önce tamamen boşaltılır. Akciğerin tamamen genişlemesi sağlanır.
2. Ardından, steril bir kimyasal madde bu tüpten içeri enjekte edilir.
3. Bu madde, her iki zar yüzeyinde kontrollü ve steril bir steril inflamasyon (reaksiyon) başlatır.
4. Akciğer zarları birbirine temas ettiğinde, bu reaksiyon zarların birbirine sıkıca yapışmasını (fibrozis) sağlar. Sonuçta iki zar tek bir katman haline gelir ve aradaki boşluk kapanır.

Hangi Kimyasal Maddeler Kullanılır?

Plörodez işleminde dünyada ve klinik pratiğimizde en sık tercih edilen ajanlar şunlardır:

• Steril Talk Pudrası (Talc Slurry): Dünyadaki en etkili ve en sık kullanılan plörodez ajanıdır. Başarı oranı %80-90 civarındadır. Özel olarak arındırılmış ve sterilize edilmiş bu pudra, sıvı ile karıştırılarak tüpten içeri verilir.
• Tetrasiklin / Doksisiklin: Bir antibiyotik türü olmasına rağmen, plevra zarlarında yarattığı güçlü irritasyon nedeniyle yapıştırma amacıyla sıkça tercih edilir.
• Bleomisin: Özellikle onkoloji hastalarında tercih edilebilen bir diğer ajandır.

İşlem Nasıl Uygulanır?

Uygulama, hastanın yatağında veya girişimsel radyoloji odasında, halihazırda takılı olan göğüs tüpü ya da tünelli plevral kateter üzerinden gerçekleştirilir:

1.Maksimum Boşaltma ve Lokal Anestezi:Adım 1.

Zarlar arasındaki sıvı tamamen çekilir. İşlem sırasında hastanın ağrı duymaması için tüp içerisinden plevral boşluğa lokal anestezik (ağrı kesici) bir solüsyon enjekte edilir ve birkaç dakika beklenir.

2.Kimyasal Ajanın Verilmesi:Adım 2.

Hazırlanan talk pudrası veya doksisiklin karışımı tüpten içeriye yavaşça zerk edilir ve tüp klemplenerek (kapatılarak) içeride kalması sağlanır.

3.Pozisyon Değiştirme (Homojen Dağılım):Adım 3.

İlacın akciğerin tüm yüzeylerine eşit şekilde dağılabilmesi için hastadan yatakta belirli aralıklarla pozisyon değiştirmesi (sağa dönme, sola dönme, sırtüstü yatma vb.) istenir.

4.Tüpün Çekilmesi:Adım 4.

Yaklaşık 1-2 saat sonra tüp tekrar açılır ve kalan sıvı/hava tamamen boşaltılır. Takip eden 24-48 saat içinde tüpten gelen sıvı miktarı günlük 100-150 ml’nin altına düştüğünde, yapışma gerçekleşmiş demektir ve göğüs tüpü tamamen çıkarılır.

Kimler İçin Uygundur?

• Malign Plevral Efüzyonlar: Akciğer kanseri, meme kanseri veya mezotelyoma (akciğer zarı kanseri) gibi durumlarda sürekli tekrarlayan ve kemoterapiye rağmen kurumayan sıvılarda,
• Tekrarlayan Spontan Pnömotoraks: Akciğer zarlarındaki hava kabarcıklarının patlaması sonucu akciğeri sık sık sönen ve cerrahiyi tolere edemeyen hastalarda zarları yapıştırarak yeni bir sönmeyi engellemek amacıyla uygulanır.

Başarıyı Belirleyen En Kritik Faktör: “Tutsak Akciğer” Olmaması

Kimyasal plörodezin başarılı olabilmesi için akciğerin tamamen genişleyebiliyor (şişebiliyor) olması şarttır. Eğer tümör akciğerin etrafını bir zırh gibi sarmışsa ve sıvı boşaltılsa bile akciğer büyüyüp göğüs duvarına (diğer zara) değemiyorsa yapışma gerçekleşmez. Bu duruma “Tutsak Akciğer (Trapped Lung)” denir. Tutsak akciğer varlığında kimyasal plörodez denenmemeli, bunun yerine hastaya evde konfor sağlayacak Tünelli Plevral Kateter (IPC) takılmalıdır.

Doç. Dr. S. Hilmi Aksoy’un Klinik Yaklaşımı

Tekrarlayan akciğer sıvılarında hastalarımızın her hafta hastaneye gelip göğsünden iğneyle sıvı boşalttırması sürdürülebilir bir durum değildir. Kimyasal plörodez, uygun hasta seçildiğinde bu kısırdöngüyü kıran mükemmel bir kalıcı çözümdür. Ancak bu işlemin başarısı tamamen ‘zamanlama’ ve ‘doğru endikasyon’ ile ilgilidir. Kliniğimizde, işlemi yapmadan önce hastanın akciğerinin sıvı boşaldıktan sonra tamamen şişip şişmediğini tomografiyle mutlaka teyit ediyoruz. Eğer akciğer sağlıklı şekilde genişliyorsa, steril talk pudrası kullanarak zarları ağrısız bir protokolle yapıştırıyoruz. Akciğeri genişleyemeyen hastalarımızda ise zorlama plörodez seansları yerine tünelli plevral kateterleri tercih ederek, her hastaya özel, terzi usulü bir tedavi haritası belirliyoruz.